1. कृषीपीडिया

शाश्वत शेती उत्पादनासाठी सल्फर, कॅल्शियम आणि मॅग्नेशियमचे महत्त्व

भरत भास्कर जाधव
भरत भास्कर जाधव
सल्फर, कॅल्शियम आणि मॅग्नेशियमचे महत्त्व

सल्फर, कॅल्शियम आणि मॅग्नेशियमचे महत्त्व

सल्फर (एस), मॅग्नेशियम (एमजी) आणि कॅल्शियम (सीए) ची आवश्यकता गहन पीक उत्पादन प्रणालीमध्ये महत्त्वपूर्ण बनत आहे. जमिनीतून या पोषणाची कमी किंवा अयोग्य उपलब्धता ही शाश्वत शेती उत्पादनासाठी गंभीर चिंता आहे.

Benefits of sulphur, magnesium and calcium सल्फर, मॅग्नेशियम आणि कॅल्शियमचे फायदे

The role of sulphur गंधकाची भूमिका

सल्फर (S) प्रामुख्याने वनस्पतींद्वारे सल्फेट स्वरूपात (SO4-2) शोषले जाते. हे प्रत्येक सजीव पेशीचा भाग आहे आणि विशिष्ट अमीनो एसिड (सिस्टीन आणि मेथिओनिन) आणि प्रथिने यांच्या संश्लेषणासाठी आवश्यक आहे.

सल्फर प्रकाश संश्लेषण आणि पिकाच्या हिवाळ्यातील कडकपणामध्ये देखील महत्त्वाचे आहे. कार्यक्षम नायट्रोजन फिक्सेशनसाठी लेग्युमिनस वनस्पतींची आवश्यकता असते. कार्यक्षम नायट्रोजन फिक्सेशनसाठी लेग्युमिनस वनस्पतींची आवश्यकता असते. जेव्हा एसची कमतरता असते, तेव्हा नायट्रेट-नायट्रोजन वनस्पतीमध्ये जमा होऊ शकते आणि काही पिकांमध्ये बीज निर्मिती रोखू शकते. मका, बटाटे, कापूस, ऊस, सूर्यफूल, कॅनोला (बलात्कार बियाणे), ब्रासीकास (कोबी, ब्रोकोली, फुलकोबी) आणि इतर अनेक भाज्या यासारख्या पिकांना जास्तीत जास्त एसची आवश्यकता असते.

हेही वाचा : असे तयार करा नैसर्गिक टॉनिक आणि कीटकनाशक

जास्तीत जास्त पीक उत्पादन आणि गुणवत्तेसाठी महत्त्वपूर्ण नायट्रोजन पोषणसह सल्फरचे संतुलन आवश्यक असते.हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की सल्फेट आयन विद्रव्य असतात आणि लीचिंगद्वारे मातीपासून सहज गमावले जातात, जे वाढत्या हंगामात एसची उपलब्धता कमी करते. शेतकरी सहसा लागवड करण्यापूर्वी एस खत वापरतात, त्यामुळे पाऊस किंवा सिंचनाने नुकसान होण्याची शक्यता असते ज्यामुळे एस मातीपासून बाहेर पडेल आणि पीक घेणार नाही.

The role of magnesium मॅग्नेशियमची भूमिका

मॅग्नेशियम (एमजी) क्लोरोफिल रेणूचा एक आवश्यक घटक आहे, प्रत्येक रेणूमध्ये 6.7% एमजी असते. मॅग्नेशियम वनस्पतींमध्ये फॉस्फरस वाहक म्हणून देखील कार्य करते. पेशी विभाजन आणि प्रथिने निर्मितीसाठी हे आवश्यक आहे. फॉस्फरसचा वापर एमजीशिवाय होऊ शकत नाही आणि उलट. म्हणून एमजी संश्लेषण, फॉस्फेट चयापचय, वनस्पती श्वसन आणि अनेक सजीवांच्या शरीरात निर्मार्ण होणारे द्रव्ये सक्रिय करण्यासाठी आवश्यक आहे. हे सर्व पिकांच्या कापणीच्या वेळी लक्षणीय प्रमाणात काढले जाते आणि एमजी अॅप्लिकेशन वारंवार दुर्लक्ष केलेल्या पोषक घटकाचे उपयुक्त इनपुट प्रदान करते. अत्यंत खारट मातीत लीचिंगच्या त्याच्या संभाव्यतेमुळे, एसिड आणि उष्णकटिबंधीय मातीत एमजीची कमतरता ही गंभीर चिंता आहे.

 

The role of calcium कॅल्शियमची भूमिका

कॅल्शियम (सीए) योग्य वनस्पती पेशी विभाजनासाठी आणि पेशींच्या भिंती मजबूत करण्यासाठी जबाबदार आहे. कॅल्शियम मुळांद्वारे इतर पोषक घटकांचे शोषण आणि वनस्पतीमध्ये त्यांचे स्थानांतरण सुधारते. हे अनेक वनस्पतींच्या वाढ-नियमन करणारी सजीवांच्या शरीरात निर्मार्ण होणारे द्रव्य प्रणाली सक्रिय करते, नायट्रेट-नायट्रोजनला प्रथिने निर्मितीसाठी आवश्यक स्वरूपात रूपांतरित करण्यास मदत करते आणि रोग प्रतिकारशक्ती सुधारण्यास योगदान देते.

हेही वाचा : जाणून घेऊयात पीक पोषणात मुख्य अन्नद्रव्यांची कार्य आणि महत्त्व

कॅल्शियमची कमतरता समस्यांचे कॅस्केड तयार करू शकते ज्याचे निदान करणे अनेकदा कठीण असते. कॅल्शियमच्या कमतरतेचा सर्वात गंभीर परिणाम मुळांमध्ये आहे. कॅल्शियम मुळांच्या विस्तारामध्ये सामील आहे: पुरेसा सीएशिवाय, मुळे बिघडलेल्या क्रियाकलापांसह अडकतात. कॅल्शियमची कमतरता रोपाच्या मुळांच्या रोगास संवेदनशीलता देखील वाढवते. उष्णकटिबंधीय, अम्लीय मातीत Ca ची कमतरता आढळू शकते आणि Ca पुरवठामुळे अॅल्युमिनियम विषबाधाची लक्षणे दूर होऊ शकतात जी त्या प्रदेशांमध्ये सामान्य आहेत.

Polysulphate, most efficient fertilizer for Sulphur, Magnesium, Calcium and Potassium

सल्फर, मॅग्नेशियम, कॅल्शियम आणि पोटॅशियमसाठी पॉलीसल्फेट, सर्वात प्रभावी खत

पॉलीसल्फेट हे एक नवीन बहु-पोषक खत आहे, जे त्याच्या नैसर्गिक अवस्थेत उपलब्ध आहे आणि यूके मध्ये उत्खनन केले जाते. त्यात चार पोषक घटक आहेत, जे ते एक अद्वितीय उत्पादन बनवते: सल्फर, मॅग्नेशियम, पोटॅशियम आणि कॅल्शियम. त्याची सर्व पोषक तत्त्वे वनस्पती वाढीसाठी उपलब्ध असतात. पॉलीसल्फेटमध्ये समाविष्ट आहे: 18.5 % S सल्फेट म्हणून, 13.5 % K2O पोटॅशियम सल्फेट म्हणून, 5.5 % MgO मॅग्नेशियम सल्फेट म्हणून आणि 16.5 % CaO कॅल्शियम सल्फेट म्हणून. त्याची क्लोराईड सामग्री खूप कमी आहे, त्यामुळे संवेदनशील पिकांना लागू करता येते आणि सेंद्रीय वापरासाठी योग्य आहे.

Prolonged availability of sulphur सल्फरची दीर्घकाळ उपलब्धता

नैसर्गिक क्रिस्टल असल्याने, त्यात एक अतिशय अनन्य विघटन नमुना आहे, जो मातीवर लागू झाल्यानंतर हळूहळू त्याचे पोषक सोडतो. पॉलीसल्फेटमधील पोषक तत्वांचा विस्तारित कालावधी, विशेषत: सल्फेट, व्यावहारिक शेतीच्या परिस्थितीत लक्षणीय फायदा देते. एसच्या बहुतेक स्त्रोतांमध्ये विरघळण्याचे उच्च दर असले तरी, लीच सल्फेट म्हणून एस गमावण्याच्या धोक्यासह एसला त्वरित सोडणे - पॉलीसल्फेट एसची दीर्घकाळ उपलब्धता प्रदान करते.

 

पॉलीसल्फेट मधून एस ची दीर्घकाळापर्यंत सोडण्याची पद्धत पिकांद्वारे गंधकाच्या वाढीच्या वेळेशी जुळते. नैसर्गिक क्रिस्टल असल्याने, त्यात एक अतिशय अनन्य विघटन नमुना आहे, जो मातीवर लागू झाल्यानंतर हळूहळू त्याचे पोषक सोडतो. पॉलीसल्फेटमधील पोषक तत्वांचा विस्तारित कालावधी, विशेषत: सल्फेट, व्यावहारिक शेतीच्या परिस्थितीत लक्षणीय फायदा देते. एसच्या बहुतेक स्त्रोतांमध्ये विरघळण्याचे उच्च दर असले तरी, लीच सल्फेट म्हणून एस गमावण्याच्या धोक्यासह एसला त्वरित सोडणे - पॉलीसल्फेट एसची दीर्घकाळ उपलब्धता प्रदान करते.

पॉलीसल्फेट मधून एस ची दीर्घकाळापर्यंत सोडण्याची पद्धत पिकांद्वारे गंधकाच्या वाढीच्या वेळेशी जुळते. म्हणूनच, पॉलीसल्फेटची एकच ड्रेसिंग संपूर्ण पीक चक्रात हळूहळू एस पुरवते, लीचिंगद्वारे सल्फेटचे नुकसान कमी करते. प्रदीर्घ उपलब्धतेच्या गुणधर्मांसह तीन दुय्यम पोषक घटकांची (एस, एमजी आणि सीए) उपस्थिती पोलिसल्फेटच्या मुख्य फायद्यांपैकी एक आहे.त्याची हळूहळू सोडण्याची पद्धत लीचिंगचा धोका कमी करताना पोषक तत्वांचा सतत पुरवठा करण्यास सक्षम करते. पॉलीसल्फेट एकाच अनुप्रयोगात तीन दुय्यम पोषक (आणि पोटॅशियम) देखील प्रदान करते आणि पिकाच्या वाढ, उत्पादन आणि गुणवत्तेवर सकारात्मक परिणाम होतो.

Share your comments

आमच्या न्यूसलेटरचे सदस्य व्हा. शेती संबंधीत देशभरातील आताच्या बातम्या मेलवर वाचण्यासाठी आमच्या न्यूसलेटरची सदस्यता घ्या.

Subscribe Newsletters