1. कृषीपीडिया

पिकांचे उत्पादन आणि उत्पादकता वाढविण्यासाठी उपयुक्त आहे प्रिसिजन फार्मिंग; जाणून घेऊ त्याचे फायदे

पाटील रत्नाकर अशोक
पाटील रत्नाकर अशोक
pricision farming is useful in growth production of crop

pricision farming is useful in growth production of crop

शेती आता दिवसेंदिवस आधुनिकतेच्या महामार्गावर सुसाट वेगाने धावते आहे, असं म्हटलं तरी वावगं ठरणार नाही. कारण आता शेतामध्ये विविध प्रकारच्या टेक्नॉलॉजीचा वापर होताना दिसत आहे जसे की, शेतीचे उत्पादन वाढविण्यासाठी शेतामध्ये सुपर कॅम्प्युटर, सॅटॅलाइट, स्मार्ट डिव्हाइसेस,इत्यादी तंत्रज्ञानाचा वापर होताना दिसत आहे.

शेताच्या निविष्ठा वापरल्या जातात त्यांनी सर्वांचा योग्य प्रमाणात आणि योग्य ठिकाणी वापर करून शाश्‍वत उत्पादन वाढवणे तसेच खते, कीटकनाशके इत्यादी निविष्ठांचा शास्त्रशुद्ध व अचूक वापर करून पारंपारिक शेतीला छेद देत पारंपारिक शेती या तुलनेने पिकांचे उत्पादन व उत्पादकता वाढवणे, या सगळ्या प्रक्रियेला प्रिसिजन फार्मिंग असे म्हणता येईल.

नक्की वाचा:तब्बल 736 दिवसांनी सर्वच नागरिकांची मास्कपासून मुक्ती, ठाकरे सरकारची मोठी घोषणा

1) काय आहे प्रिसिजन फार्मची संकल्पना :

 या संकल्पनेचा जर विचार केला तर निसर्गावर कुठल्याही प्रकारच्या अतिक्रमण न करता तसेच आपल्या जवळ उपलब्ध साधन सामग्रीचा नियोजनबद्ध वापर करून अखिल मानव जातीच्या गरजा कशा पूर्ण करता येतील या मुल तत्वावर ही संकल्पना आधारलेली आहे. आपल्या देशामध्ये छोट्या सीमांत शेतकऱ्यांची संख्या जास्त प्रमाणात आहे. अशा लहान शेतकऱ्यांना शाश्वत उत्पन्न मिळविण्यासाठी प्रिसिजन फार्मिंग महत्त्वाचा रोल पार पाडू शकते. कृत्रिम पद्धतीने त्याचा वापर करून उत्पादन खर्च कमी व शेती उत्पादनामध्ये शाश्वतता आणणे हे प्रमुख उद्देश प्रिसिजन फार्मिंगचे आहे.

शेती पुढे बऱ्याच प्रकारच्या समस्या जसे की, हवामानात होणारा बदल, नैसर्गिक आपत्ती, पिकांची घटलेली उत्पादकता, नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा ऱ्हास इत्यादी. त्यामुळे दिवसेंदिवस शेती उत्पादकता घटत आहे. त्याचा परिणाम हा उपासमार,भूकबळी यांसारखे ज्वलंत प्रश्‍न माणसाला भेडसावत आहे. जर जागतिक लोकसंख्येचा विचार केला तर एवढ्या मोठ्या लोकसंख्येला अन्न पुरवठा करण्यासाठी येणाऱ्या काळात प्रिसिजन फार्मिंग शिवाय पर्याय नाही.

नक्की वाचा:पशुपालकांनो!! जाणून घ्या दुग्धव्यवसायात धेनू अँप्लिकेशनचे महत्व...

2) प्रिसिजन फार्म ची साधने :

1) सेंसर टेक्नॉलॉजी :-इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक, कण्डक्टिविटी, अल्ट्रासाउंड, फोटो इलेक्ट्रिसिटी इत्यादी वर आधारित संसार तंत्रज्ञानाच्या मदतीने हवेचा वेग,हवेतील बाष्पाचे प्रमाण, आद्रता,हवेचे तापमान तसेच वनस्पतींचे शाखीय वाढ इत्यादी समाजास मदत होते. सुदूर संवेदन तंत्रज्ञानामुळे पिकाच्या जाती, पिकांमध्ये निर्माण झालेला ताण, पिकांवरील कीड व त्यांची ओळख, दुष्काळसदृश परिस्थिती नियोजन, जमीन व पिकांची स्थिती समजून घेण्यास या तंत्रज्ञानाने मदत होते. सेन्सर तंत्रज्ञानाच्या मदतीने प्रचंड प्रमाणात डाटा एनालिसिस सह उपलब्ध होतो. या डेटाचे अनालिसिस करून शेतकऱ्यांना पीक नियोजन करणे सोपे होते.

2) जीपीएस सिस्टम :- जीपीएस च्या मदतीने शेताची स्थान निश्चिती अक्षांश-रेखांश असल्यामुळे माहिती मिळण्यास मदत होते. जमिनीचा प्रकार, किडींचा प्रादुर्भाव, तनाचे वाढते प्रमाण इत्यादी माहितीचे पृथक्करण स्थान निश्चिती सह जीपीएस च्या मदतीने केले जाते.

3) ग्रीड सोईल सॅम्पल आणि व्हेरी बल रेट टेक्नॉलॉजी :- शेताचा आकार जर मोठा असेल तर संपूर्ण गावांमधील ग्रिड अशा पद्धतीने माती नमुने काढून त्यांचे परीक्षण अहवाल कॅम्प्युटर मदतीने जीआयएस नकाशात नोंदवले जातात. संगणक जीआयएस नकाशे यांच्या वापराने शेतीमधील निविष्ठा वापराचे प्रमाण नियंत्रित केले जाते.त्यासाठी जीपीएस यंत्रणा उपयोगात आणली जाते.

4) सॉफ्टवेअर :- प्रिसिजन फार्मिग करताना शेतीमधील विविध कामे पार पाडण्यासाठी सॉफ्टवेअरचा वापर करावा लागतो. म्हणजे विविध संस्थांकडून आलेली माहिती एनालिसिस करणे, जीआयएस आधारित नकाशे तयार करणे, सर्व प्रक्रियेच्या प्रकरणांमधून तयार झालेली माहिती शेतकऱ्यांपर्यंत पोचवणे ही सर्व प्रकारची कामे सॉफ्टवेअरच्या माध्यमातून पार पाडली जातात.

5) दर नियंत्रक :-पिकांना घ्यावयाची खते, तणनाशके, कीटकनाशके हे स्वयंचलित यंत्रणेच्या मार्फत देताना वेगवेगळ्या दर नियंत्रक संयंत्राचा वापर केला जातो.

नक्की वाचा:काळजावर दगड ठेवून शेतकऱ्याने केले ते कृत्य, कारखान्याने काही वेळातच टाकली उसाला तोड..

6) पिकांचे व्यवस्थापन :- सॅटॅलाइटद्वारे प्राप्त झालेल्या माहितीनुसार शेतकऱ्यांना पीक आणि जमीन इत्यादींची संरचना समजून घेण्यास मदत होते. या प्राप्त माहितीच्या आधारे शेतकरी शेती उत्पादनामध्ये महत्त्वाची भूमिका असणारे बियाणे, खते, औषधे, पाणी इत्यादी निविष्ठांचा योग्य वेळी, योग्य प्रमाणात योग्य ठिकाणी अचूक रित्या वापर करू शकतो.       

English Summary: pricision farming is useful and crucial in growth of crop productivity Published on: 01 April 2022, 10:41 IST

Like this article?

Hey! I am पाटील रत्नाकर अशोक. Did you liked this article and have suggestions to improve this article? Mail me your suggestions and feedback.

Share your comments

आमच्या न्यूसलेटरचे सदस्य व्हा. शेती संबंधीत देशभरातील आताच्या बातम्या मेलवर वाचण्यासाठी आमच्या न्यूसलेटरची सदस्यता घ्या.

Subscribe Newsletters