1. कृषीपीडिया

ज्वारीवरील रोगाचे प्रभावी व्यवस्थापन

KJ Staff
KJ Staff
ज्वारीवरील रोगाचे व्यवस्थापन

ज्वारीवरील रोगाचे व्यवस्थापन

खरीप व रब्बी हंगामातील ज्वारीचे उत्पादन कमी होण्याची अनेक कारणे आहेत. रोगाचा प्रादुर्भाव हे एक महत्त्वाचे कारण आहे. दाण्यावरील बुरशी,अरगट व तांबेरा या रोगाचा ज्वारी पिकावर प्रादुर्भाव झाल्यास 50 टक्क्यापेक्षा जास्त नुकसान होते. त्यामूळे ज्वारी पिकावर येणार्‍या महत्त्वाच्या रोगांविषयी माहिती होणे आवश्यक आहे.

रोग

1) दाण्यावरील बुरशी (ग्रेन मोल्ड )-


ज्वारीचे दाणे परिपक्व होत असताना पीक पावसात सापडल्यास बुरशीची वाढ होते व दाणे कुजतात. या रोगाचा प्रसार हवेद्वारे होतो.
2) अरगट

या रोगाचा प्रसार बियाण्याद्वारे व जमिनीतील बुरशीच्या गाठीमुळे होतो. बिजाण्ड कोशातून तांबडा, पांढरा साखरेसारखा द्रव निघतो व कालांतराने दाण्याऐवजी बुरशीच्या भुरकट गाठी तयार होतात.

किडी व रोगाचे एकात्मिक व्यस्थापन -

  • मशागत : एक नांगरणी, दोन पाळया पेरणीपूर्वी देणे.

  • स्वच्छता : मशागतीनंतर पूर्वीच्या पिकाची धसकटे, चिपाडे, बांधावरील गवत, तण काढून आणि वेचून एकत्र करून नष्ट करणे.

  • खोडमाशीमुळे पोंगे मर झालेली झाडे उपटून नष्ट करावीत.

  • किडींना की बळी पडणार सुधारित/संकरित वाणांची निवड करणे.

  • सुधारित वाण : खरीप – एसपीव्ही 960 (PVK 400), एसपीव्ही 946, परभणी श्वेता,पिव्हीके रब्बी - मालदांडी 35-1, स्वाती, माउली, फूले यशोदा, फूले वसुधा व फूले चित्रा, परभणी मोती.

  • संकरित वाण : खरीप - सी.एस.एच.14, सी.एस.एच.16, सी.एस.एच.25 (परभणी साईनाथ)

  • रब्बी - सी.एस.एच.15 आर, सी.एस.एच.19 आर

  • बीजप्रक्रिया : कार्बोसल्फान 25 एसटीडी - .200 ग्रॅम. प्रतिकिलो बियाण्यास किंवा थायमेथोक्झाम 35 एफ एस 10 मीलि. प्रतिकिलो बियाणे, तसेच ट्रायकोडर्मा 4 ग्रॅम, अॅझोटोबॅक्टर 25 ग्रॅम, पीएसबी 25 ग्रॅम – या क्रमाने प्रती किलो बियाण्यास बिजप्रक्रिया करावी. ( खरीप हंगामात ज्वारीच्या उशिरा पेरणीसाठी 7 ग्रॅम ईमिडाक्लोप्रिड 70 ड्ब्लुएस प्रती किलो बियाणे बीज प्रक्रिया करावी.)

  • पेरणीची वेळ : खरीप – 7 जुलै पर्यन्त आणि रब्बी - सप्टेंबर दुसरा पंधरवडा

  • खते : शिफारस केल्याप्रमाणे

  • रोग नियंत्रण सर्वप्रथम एकात्मिक पद्धतीचा अवलंब करावा.

दाण्यावरील बुरशीसाठी व अरगटसाठी पहिली फवारणी पीक फुलोर्‍यावर आल्यावर व दुसरी फवारणी 10-12 दिवसांनी आलटून पालटून पुढील बुरशींनाशकाची करावी.

  • कॅप्टन 50% - 1000 ग्रॅम / थायरम 75% - 1000 ग्रॅम / झायरम 80% - 1000 ग्रॅम प्रती
    500 लीटर पाण्यात मिसळून करावी.
  • तांबेरा या रोगाचे नियंत्रण करण्यासाठी पहिली फवारणी पीक फुलोर्‍यावर आल्यावर व दुसरी फवारणी 10-12 दिवसांनी आलटून पालटून पुढील बुरशींनाशकाची करावी.
  • झायनेब 75% - 1250 ग्रॅम / मॅनकोझेब 80% - 1500 ग्रॅम प्रती 500 लीटर पाण्यात मिसळून
    करावी.

 

लेखक -

प्रा. मनीषा श्री. लांडे

सहायक प्राध्यापक (वनस्पती रोगशास्त्र विभाग)

श्री. संत शंकर महाराज कृषि महाविद्यालय, पिंपळखुटा,

ता. धामणगाव रेल्वे, जि. अमरावती

 

Like this article?

Hey! I am KJ Staff. Did you liked this article and have suggestions to improve this article? Mail me your suggestions and feedback.

Share your comments

आमच्या न्यूसलेटरचे सदस्य व्हा. शेती संबंधीत देशभरातील आताच्या बातम्या मेलवर वाचण्यासाठी आमच्या न्यूसलेटरची सदस्यता घ्या.

Subscribe Newsletters